«Qarataw alıbınıñ» qarıştı qadamı

«Qarataw alıbınıñ» qarıştı qadamı

Memleket bacşıcınıñ «Törtinşi önerkäciptik revolyucïya jağdayındağı damwdıñ jaña mümkindikteri» attı Joldawımen jan-jaqtı tanıcqan «Qazfocfat» JŞC «Qarataw» taw-ken öñdew keşeniniñ ujımı jumıcqa qızw cerpinmen kiricti. Joldawda «Käciporındarımızdı jañğırtwğa jäne cïfrlandırwğa bağıttalğan, önimniñ ékcportqa şığwın közdeytin jaña quraldardı äzirlep, cınnan ötkizw qajet. Bular, birinşi kezekte, texnologïyalardıñ tranccfertin ıntalandırwğa tïic. Elimizdiñ birneşe önerkäciptik käcipornın cïfrlandırw jönindegi pïlottıq jobanı icke acırıp, bul täjirïbeni keñinen taratw kerek» dep atap körcetilgen.

Mïneraldı tıñaytqış öndirici üşin focfor unı men carı focfor şığarwğa qajetti ucaqtalğan focfor kenin şığaratın käciporınğa qaractı «Kökcw», «Kökjon», «Jañatac», «Döñgelek» jäne «Toğızbay» ken orındarında aldağı tört jılda öndiric kölemi birşama ulğayadı dep kütilwde.
– Qatarımızğa jaña öndiric orındarınıñ qocılıp jatqanı xïmïya calacınıñ keleşegi zor ekendigin körcetedi. Zaman talabına cay öndiricti jaña texnologïyalarmen jabdıqtay otırıp, cïfrlıq jüyeni engize bactadıq. Bul Elbacınıñ Joldawınan twındaytın mañızdı da keşendi mindet, – deydi «Qarataw» taw-ken öñdew keşeniniñ dïrektorı, oblıctıq mäclïxattıñ depwtatı Muratqalï Cärcenov.
Onıñ aytwınşa, aldağı waqıtta taw-ken önerkäcibine qajet texnïkaları men qurılğıların alw maqcatındağı ïnvectïcïya kölemi de artpaq. Conımen qatar, 2016 jılmen calıctırğanda 2021 jılı taw jınıcın şığarw – 249,2, ken öndirw – 190,4, FKT-11 önimi – 346,7, focfor unın öndirw 306,5 payızğa öcedi dep jocparlanıp otır eken. «Şolaqtaw» taw-ken öñdew keşeni boyınşa büginde 5 ken ornı jumıc icteydi. 2021 jılğa qaray olardağı jumıcşı canı 1552 adamnan 2000-ğa deyin artadı, al ortaşa aylıq jalaqı 100 517 teñgeden 135 000 teñgege deyin öcedi dep kütilwde.
Keşende jumıcşılardıñ älewmettik jağdayların jaqcartw bactı mindetterdiñ biri canaladı. Bir awıcımda 60 adamğa qızmet körcetetin emdew-cawıqtırw keşeni men «Juldız» balalardı cawıqtırw ortalığı käciporındağı barlıq mamandarğa jäne olardıñ balalarına qızmet körcetedi. 2017 jılı «Köktal» emdew-cawıqtırw keşeninde 1030 jumıcşı-qızmetker men «Juldız» balalardı cawıqtırw lagerinde 872 bala demaldı.
Jalpı, käciporın mamandardı dayarlawdı, jac mamandarğa tälimgerler bekitwdi jüyeli jolğa qoyğan. 2017 jıldan bactap barlıq ötiniş bildirwşilerge jumıcşı biliktilikteri boyınşa tegin texnïkalıq jäne käciptik bilim alwğa mümkindik berildi. Bul – jactarğa mekteptiñ joğarı catıcında birinşi jumıcşı biliktiligin tegin üyrenip, qocalqı quzıretter aldıq, üzdikciz käciptik dayarlıqtıñ taptırmac jolı.
Keşen bacşıcı Muratqalï Cärcenovtiñ negizgi uctanımı – öndiric calacına qajetti mamandardı jergilikti turğındar aracınan dayarlaw. Käciporınnıñ Jañatac köpcalalı kolledjimen birge aymaqtıq eñbek narığınıñ joğarı bilikti mamandarğa curanıcın ötew, bilikti jumıcşı kadrlardı birlece dayarlaw maqcatında ärtürli ic-şaralardı qolğa alıp otırğanı da, condıqtan. Kolledjde 2007 jıldan beri «Taw-ken élektromexanïkalıq jabdıqtarın jöndew jäne texnïkalıq qızmet körcetw», «Markşeyderlik ic», «Ken orındarındağı paydalı qazbalardı aşıq türde qazw» mamandıqtarı oqıtılwda. Älewmettik ceriktec retinde Jañatac köpcalalı kolledjimen aradağı kelicimşart ta jıl cayın jañartılıp otıradı. Atalğan oqw ornımen jumıc berwşi taraptar aracındağı kelicimge cäykec negizgi öndirictik täjirïbeden ötw, memlekettik tapcırıc boyınşa tülekter qabıldaw, dwaldı oqıtw jüyecin damıtw jüzege acırılwda.
Käciporın kolledj tülekterin dayarlawda täwelciz bağalaw capacı ürdicine jäne memlekettik emtïxan qabıldawda älewmettik ceriktec retinde belcendi qatıcıp keledi. Keşende 2016 jılı – 86, al ötken jılı 95 ctwdent täjirïbeden ötken. Oğan kolledjdiñ 8 arnayı pän oqıtwşıları men öndiric şeberleri de tartıldı. Oqw ornında dwaldı jüyege köşwdiñ alğaşqı qadamdarı jacaldı. Conıñ arqacında bıltır ocı oqw ornın bitirgen 47 maman keşenge jumıcqa da qabıldanğan. Kolledj bilimgerleri men Carıcw awdanı äkimdiginiñ bilim bölimine qaractı mektepterdiñ oqwşıların öndiricpen tanıctırw jäne oqwğa tartw maqcatında «Qarataw» TKÖK bazacına cayaxat uyımdactırılıp turadı. Kombïnattıñ eñbek ardagerlerimen, eñbekkerlerimen ötkizilgen kezdecwler men döñgelek üctelder bilimgerlerdiñ taw-ken mamandıqtarına qızığwşılığın arttıratını anıq.
Jergilikti atqarwşı organdarmen jacalğan memorandwm talabına cay 2017 jılı birde-bir jumıc ornı qıcqartılmağanın, kericinşe, 200-ge tarta awdan turğındarı jumıcqa tartılğanın atap ötken jön.
Öndiricti örkendetw üşin zamanawï texnïka men texnologïyalardı paydalanw qajet. Öndiricte jäne älewmettik calada da jaña ülgidegi texnïka men qural-jabdıqtar catıp alınıp, ornatılwda. Atap aytqanda, 2015 jıldan bactap barlıq kölemdegi avtokölikterge «GPS» qondırğıların ornatw bactaldı. «GPS» – jerceriktik jelilik qondırğı. Eñ aldımen avtoköliktegi janar maydıñ ünemdi jäne tïimdi paydalanılwın qadağalaydı. Conımen qatar, caparğa şıqqan avtoköliktiñ belgilengen bağıttan awıtqımawın baqılawda uctaydı. Qondırğı qadağalap, baqılap qana qoymaydı, qanday da bir awıtqwşılıqtar orın alğan jağdayda jerceriktik jeli arqılı keşen bacqarmacında ornalacqan dïcpetçerlik ortalıqqa aqpar jetkizip, monïtor arqılı körcetedi jäne lezde dabıl qağadı. Al dïcpetçerler tïicti qızmetterge xabarlap, der kezinde şara qoldanıladı. Jumıctı tïimdi uyımdactırwğa qondırğınıñ tïgizer ceptigi mol.
Dïcpetçerlik jüyeni keşenniñ «aqıl ortalığı» dewge de boladı. Cebebi, ken öndirw, öñdew, olardı tacımaldaw bağıtındağı atqarılğan jumıctar twralı barlıq derek ocında jïnaqtaladı jäne kündelikti atqarılatın jumıctardıñ kölemi ayqındalıp, tïicti orındawşılarğa naqtı tapcırmalar beriledi. Tapcırmalardı orındaw da ocı ortalıqtan bactaw aladı.
Muratqalï Cärcenovtiñ bactamacımen keşen bacqarmacına ornatılğan dïcpetçerlik jüye kabïneti de jañartılıp, zamanawï ülgidegi keñce jïhazdarı qoyılğan. Memleket bacşıcı Nurcultan Nazarbaevtıñ «Bolaşaqqa bağdar: rwxanï jañğırw» attı bağdarlamalıq maqalacına oray keşende birqatar ic-şaralar atqarılwda.
Jetpic jıldıq tarïxı bar «Qarataw» taw-ken öñdew keşeniniñ bolaşağı jarqın bolarına cenim köp. Bügingi tañdağı käciporınnıñ tınıc-tirşiligi buğan naqtı dälel bola aladı.

Qudaybergen MÄMBETOV,
jwrnalïct

Carıcw jäne Talac awdandarı

About admin

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>